سلسله‌نشست‌های «نشانه‌های ایران» با تدریس دکتر محمود فتوحی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مهر و آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار شد. در این نشست، چگونگی شکل‌گیری و تثبیت ارزش نشانه‌ها در فرهنگ ایرانی، نقش آن‌ها در بازنمایی هویت ملی و تأثیر تحولات تاریخی و اجتماعی بر معنا و کارکرد نشانه‌های فرهنگی بررسی شد.
خاستگاه‌های فرهنگی و تاریخی ارزش نشانه‌های ایرانی
در این نشست، چگونگی شکل‌گیری و تثبیت ارزش نشانه‌ها در فرهنگ ایرانی و نقش آن‌ها در بازنمایی هویت ملی مورد بررسی قرار گرفت.
به گفته فتوحی: ارزش یک نشانه، ویژگی ذاتی آن نیست، بلکه از جایگاهش در نظام فرهنگی، ارتباط با سایر نشانه‌ها و معانی‌ای که در بستر تاریخی و اجتماعی به آن نسبت داده می‌شود، شکل می‌گیرد.
اسطوره‌ها، دین، زبان، آیین‌ها و ساختارهای قدرت از مهم‌ترین خاستگاه‌های ارزش نشانه‌های ایرانی به شمار می‌روند. این ارزش‌ها از طریق زبان فارسی، هنر و ادبیات، حافظه جمعی، نهادها و حتی فضای دیجیتال تثبیت و بازتولید می‌شوند.
از این منظر، نشانه‌هایی مانند دماوند، پاسارگاد و شیر و خورشید، در گذر زمان و تحت تأثیر تحولات فرهنگی و سیاسی، معانی و کارکردهای متفاوتی یافته‌اند.
پنج دسته از ارزش‌های سازنده هویت جمعی
در ادامه نشست، پنج دسته از ارزش‌های سازنده هویت جمعی شامل اصالت و دیرینگی، شکوه و قدرت، یکپارچگی و تعلق، اخلاق و معنویت و مسیر آینده مورد توجه قرار گرفت.
این ارزش‌ها نشان می‌دهند که نشانه‌های ملی چگونه می‌توانند پیوند جامعه با گذشته را حفظ کنند، به شکل‌گیری هویت مشترک کمک کنند و افق‌های تازه‌ای برای آینده ترسیم کنند.
در جمع‌بندی این بخش تأکید شد که بررسی ارزش نشانه‌های ایرانی مستلزم توجه به خاستگاه تاریخی و فرهنگی، پایگاه تثبیت‌کننده و جایگاه متغیر آن‌ها در جامعه است؛ چراکه ارزش یک نشانه در تعامل با تحولات تاریخی، مناسبات قدرت و نظام‌های معنایی شکل می‌گیرد و بازتعریف می‌شود.
زمان و نقش آن در بازتولید هویت فرهنگی
بخش دیگری از مباحث مطرح‌شده در این نشست به نقش زمان در شکل‌گیری و بازتولید هویت فرهنگی و چگونگی بازتاب آن در تقویم‌ها، آیین‌ها و مناسبت‌های جمعی اختصاص داشت.
در این چارچوب، انواع زمان و پیوند آن با نهادهایی همچون دین، سیاست، اقتصاد و فرهنگ مورد توجه قرار گرفت.
همچنین با نگاهی به آثار ابوریحان بیرونی و گاه‌شماری‌های رایج و غیررایج در دوره‌های مختلف تاریخی، تنوع نظام‌های زمان‌سنجی در ایران و تأثیر تعامل فرهنگ‌ها و نهادهای قدرت بر آن بررسی شد.
تحولات مناسبت‌ها و تعطیلات در چهار دهه اخیر
بخش دیگری از این نشست به بررسی تحولات مناسبت‌ها و تعطیلات رسمی و غیررسمی در چهار دهه اخیر اختصاص داشت؛ موضوعی که تغییر جایگاه برخی مناسبت‌ها در تقویم رسمی و در مقابل، تداوم جشن‌های مردمی و باستانی را در بر می‌گرفت.
این مباحث در چارچوب بررسی ارتباط میان زمان، حافظه جمعی و هویت فرهنگی مطرح شدند.
این متن توسط هوش مصنوعی از گفتار به نوشتار تبدیل و ویرایش شده است.
لطفاً در صورت مشاهده هرگونه نارسایی یا ایراد در متن، در بخش دیدگاه‌ها آن را با ما در میان بگذارید.